głosowanie nad całością projektu.
PrzyjętoPunkt porządku obrad
Pkt. 1 Sprawozdanie Komisji o rządowym projekcie ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (druki nr 1627 i 1791)
Wyniki głosowania
Sejm uchwalił nową ustawę o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych przygniatającą większością 396 głosów za, przy zaledwie 17 przeciwnych — opór stawiała wyłącznie Konfederacja. Ustawa weszła w życie jako DU/2025/1661 i zastępuje dotychczasowe przepisy o układach zbiorowych z Kodeksu pracy osobnym aktem prawnym.
W skrócie
Polska ma jeden z najniższych w UE wskaźników rokowań zbiorowych — układami zbiorowymi pracy objętych jest zaledwie ok. 13–15% pracowników, a unijny cel to 80%; od 2014 r. nie zawarto ani jednego nowego układu branżowego. Nowa ustawa wyciąga przepisy o układach zbiorowych z Kodeksu pracy do osobnej ustawy, tworzy elektroniczny rejestr układów (KEUZP), wzmacnia prawa związków zawodowych w negocjacjach i zobowiązuje rząd do planu zwiększenia zasięgu rokowań. To jednocześnie realizacja unijnej dyrektywy o adekwatnych wynagrodzeniach minimalnych (2022/2041) i warunek wypłaty środków z KPO (kamień milowy A54G).
Co się zmienia
- 1Stary rejestr układów zbiorowych likwidowany — zastępuje go Krajowa Ewidencja Układów Zbiorowych Pracy (KEUZP), prowadzona elektronicznie przez ministra pracy (art. 30–34 druku 1791 — układ bez wpisu do KEUZP nie ma żadnej mocy prawnej; dotychczas minister weryfikował treść i prowadził papierowy rejestr, teraz tylko przyjmuje zgłoszenie, a legalność treści bada wyłącznie sąd)
- 2Pracodawca musi w ciągu 14 dni przekazać związkom zawodowym informacje o sytuacji finansowej firmy, w tym dane GUS (art. 12 druku 1791 — w praktyce: sprawozdania finansowe i dane ekonomiczne na żądanie podczas negocjacji płacowych; odmowa to przestępstwo zagrożone grzywną lub ograniczeniem wolności — art. 38 ust. 1 pkt 2)
- 3Zewnętrzni działacze związkowi — osoby niezatrudnione u danego pracodawcy — mają nowe prawo wejścia do zakładu pracy w celu prowadzenia rokowań lub sprawdzenia, czy układ jest przestrzegany; maksymalnie 5 osób jednocześnie (art. 42 druku 1791 dodający art. 28¹ do ustawy o związkach zawodowych — wcześniej wejście zależało wyłącznie od dobrej woli pracodawcy)
- 4Sądy pracy przejmują kontrolę legalności układów od ministra — dla układów zakładowych właściwy jest sąd rejonowy, dla branżowych (ponadzakładowych) — Sąd Okręgowy w Warszawie; wniosek może złożyć pracownik, inspektor pracy lub prokurator (art. 22 druku 1791)
- 5Minister pracy może rozporządzeniem rozszerzyć branżowy układ zbiorowy na pracodawcę nim nieobjętego — narzędzie do wyrównywania standardów płacowych w całej branży i walki z dumpingiem socjalnym (art. 29 druku 1791 — wniosek składa organizacja pracodawców, min. 2 pracodawców lub związek zawodowy)
- 6Plan Działania na Rzecz Wspierania Rokowań Zbiorowych — rząd musiał go opracować do 31 grudnia 2025 r., przeglądany co 5 lat w Radzie Dialogu Społecznego i raportowany do Komisji Europejskiej co 2 lata (art. 36–37 druku 1791)
- 7Szef Służby Cywilnej uzyskał prawo zawarcia ponadzakładowego układu zbiorowego dla całego korpusu służby cywilnej w imieniu dyrektorów generalnych urzędów — dotąd urzędnicy służby cywilnej byli wyłączeni z układów zakładowych (art. 49 druku 1791 dodający art. 17a do ustawy o służbie cywilnej)
- 8Uchylenie Działu XI Kodeksu pracy i nowelizacja 11 ustaw: m.in. KP, KPC, Karty Nauczyciela, ustawy o związkach zawodowych, o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, o zwolnieniach grupowych, o czasie pracy kierowców, o służbie cywilnej (art. 40–49 druku 1791)
- 9Sankcje karne: odmowa podjęcia rokowań, nieudostępnienie danych finansowych i brak wpisu układu do KEUZP to przestępstwa (grzywna albo ograniczenie wolności); zaniechania informacyjne wobec pracowników — wykroczenia zagrożone grzywną; inspektor pracy jako oskarżyciel publiczny (art. 38 druku 1791)
- 10Senat zaproponował 11 poprawek do uchwalonej ustawy (druk 1866 z 29 października 2025 r.) — m.in. dodanie definicji 'osoby wykonującej pracę zarobkową', przyznanie emerytom i rencistom prawa do zaskarżenia układu do sądu pracy oraz korekty redakcyjne spójności terminologicznej; Komisja Polityki Społecznej i Rodziny rekomendowała przyjęcie wszystkich 11 poprawek (druk 1875 z 4 listopada 2025 r.)
Kogo dotyczy
Pracownicy objęci układami zbiorowymi (ok. 1,62 mln) oraz ok. 12 mln pracowników najemnych potencjalnie do objęcia nowymi układami; zakładowe, ponadzakładowe i międzyzakładowe organizacje związkowe (ok. 11 656 aktywnych, ok. 1,4 mln członków — m.in. NSZZ „Solidarność", OPZZ, FZZ); organizacje pracodawców (ok. 353 aktywne — m.in. Konfederacja Lewiatan, Pracodawcy RP, ZRP, BCC); nauczyciele objęci Kartą Nauczyciela; kierowcy zawodowi; Szef Służby Cywilnej i urzędnicy korpusu służby cywilnej; pracodawcy sektora prywatnego i publicznego (w tym spółki Skarbu Państwa i samorządowe); emeryci i renciści objęci układami; sądy pracy — rejonowe i Sąd Okręgowy w Warszawie (nowe kategorie spraw). Wyłączeni z układów: sędziowie, prokuratorzy, funkcjonariusze Policji, ABW, CBA, SOP, Straży Granicznej, Służby Więziennej, Służby Celno-Skarbowej, straży pożarnej oraz żołnierze zawodowi.
Praktyczny wpływ
KEUZP — nowy elektroniczny rejestr — ma powstać w ciągu 2 lat od ogłoszenia ustawy; pracodawcy będą mieli kolejny rok na zgłoszenie istniejących układów, a bez tego wpisu układ straci moc prawną wobec pracowników. Budżet przeznaczył na wdrożenie systemu 2,8 mln zł w 2026 r. i 0,6 mln zł rocznie przez kolejne 9 lat (łącznie 8,8 mln zł do 2035 r. — art. 56 druku 1791). Pracodawca, który odmówi udostępnienia danych finansowych związkowcom albo nie wpiszę układu do KEUZP, naraża się na postępowanie karne prowadzone przez inspektora pracy jako oskarżyciela publicznego — to zmiana jakościowa w sile egzekwowania prawa rokowań.
Powiązane głosowania
21 innych głosowań w tym procesie legislacyjnym
Jak głosowały partie?
Głosy posłów
460 głosów indywidualnych
