W piątek 31 lipca Sejm uchwalił ustawę dającą każdemu mieszkańcowi strefy dotkniętej smogiem prawo do zaskarżenia w sądzie regionalnego planu walki z zanieczyszczeniem powietrza — bez konieczności udowadniania interesu prawnego. Tego samego dnia posłowie przyjęli przepisy wzmacniające nadzór nad podsłuchami służb, uchwalili ramy prawne dla bezpłatnego państwowego dziennika szkolnego i udzielili rządowi Tuska absolutorium za rok budżetowy 2025, mimo zastrzeżeń NIK dotyczących rekordowego deficytu.
Ustawa antysmogowa — mieszkańcy mogą iść do sądu
Przez lata sądy administracyjne odrzucały skargi mieszkańców na regionalne programy ochrony powietrza (POP), bo skarżący nie potrafili wykazać indywidualnego interesu prawnego. Uchwalona ustawa zmienia tę zasadę.
Od teraz każdy, kto zamieszkuje strefę objętą programem antysmogowym, może złożyć skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na uchwałę sejmiku. Opłata sądowa: 300 zł. Prawo do skargi uzyskały też organizacje ekologiczne z co najmniej 2-letnim stażem działalności oraz firmy z co najmniej 2-letnim stażem w danej strefie. Można też zaskarżyć bezczynność — jeśli sejmik nie uchwalił programu w terminie. Praktycznie dotyczy to całej Polski. 15 województw ma obowiązek zaktualizować swoje programy ochrony powietrza do 30 listopada 2026 r.
Ustawa zamknęła też drogę do kar finansowych ze strony Trybunału Sprawiedliwości UE — Komisja Europejska złożyła przeciwko Polsce skargę w tej sprawie w grudniu 2025 r. (sprawa C-771/25).
Przed głosowaniem nad główną ustawą Sejm odrzucił dwa wnioski mniejszości PiS: jeden chcący rozszerzyć prawo skargi o izby gospodarcze i organizacje rzemieślnicze (ZA: 178, PRZECIW: 232), drugi nakładający na samorządy obowiązek szczegółowego uzasadniania zakazów konkretnych typów pieców i publikowania danych pomiarowych przed konsultacjami (ZA: 190, PRZECIW: 244).
ZA: 266, PRZECIW: 175
Nadzór nad inwigilacją — sąd może teraz przerwać podsłuch
Ustawa nakłada nowe obowiązki na 8 służb uprawnionych do inwigilacji: Policję, ABW, CBA, Straż Graniczną, Żandarmerię Wojskową, SKW, KAS i SOP.
Kluczowa zmiana: sąd okręgowy i prokurator mogą teraz w każdej chwili nakazać przerwanie trwającego podsłuchu. Wcześniej po wydaniu zgody przez sąd nikt z zewnątrz nie mógł jej cofnąć w trakcie prowadzonej inwigilacji. Sądy muszą teraz uzasadniać każdą decyzję o zgodzie na podsłuch — dotąd tego nie wymagano. Materiały, które nie mogą być dowodem w sądzie, muszą być zniszczone w ciągu 3 miesięcy. Inspektor Nadzoru Wewnętrznego, nadzorujący policjantów i strażników granicznych, traci prawo do prowadzenia własnych podsłuchów.
Czego ustawa nie daje: osoba podsłuchiwana nadal nie dowie się po fakcie, że była inwigilowana. Wcześniej tego samego dnia Sejm odrzucił 18 poprawek klubu Razem, które chciały wprowadzić obowiązek takiego informowania oraz prawo do odszkodowania od Skarbu Państwa w wysokości 2 000–20 000 zł za niesłuszną inwigilację. PiS masowo wstrzymał się od głosu. Za poprawkami zagłosowało zaledwie 7 posłów, sprzeciw wyraziło 239.
ZA (główna ustawa): 264, PRZECIW: 1 ZA (poprawki Razem): 7, PRZECIW: 239
Państwowy dziennik szkolny — bezpłatnie, ale przez smartfon
Sejm uchwalił ustawę tworzącą bezpłatny, państwowy elektroniczny dziennik lekcyjny — eDziennik — jako alternatywę dla płatnych systemów takich jak Librus czy Vulcan, za które rodzice płacili 33–50 zł rocznie na dziecko.
System ma być dostępny od 1 września 2027 r. dla wszystkich szkół podstawowych, ponadpodstawowych i artystycznych. W roku szkolnym 2026/2027 ruszy pilotaż w co najmniej 18 szkołach. W czasie pilotażu szkoły muszą prowadzić równolegle dotychczasowy dziennik i nowy system.
Istotne ograniczenie, którego Sejm nie zmienił: rodzice i uczniowie logują się wyłącznie przez aplikację mObywatel — bez alternatywnego dostępu przez przeglądarkę internetową. Uczniowie-cudzoziemcy bez numeru PESEL są z systemu wykluczeni. W toku kilkunastu głosowań Sejm odrzucił wnioski mniejszości postulujące m.in. dostęp przez przeglądarkę, ustawowy zakaz reklam i płatnych funkcji, prawo nauczyciela do nieodbierania wiadomości poza godzinami pracy, zakaz przekazywania ocen i frekwencji do centralnej bazy danych SIO oraz uzależnienie powszechnego wdrożenia od niezależnej ewaluacji i odrębnej ustawy Sejmu. Urząd Ochrony Danych Osobowych zgłaszał zastrzeżenia do projektu w konsultacjach publicznych — rząd je odrzucił. Łączny limit wydatków budżetu na lata 2026–2035: ok. 196 mln zł.
ZA: 251, PRZECIW: 24
Absolutorium dla rządu — pokwitowanie mimo rekordowego deficytu
Sejm udzielił rządowi Donalda Tuska absolutorium za rok budżetowy 2025 — formalne parlamentarne zatwierdzenie sposobu, w jaki rząd wydał publiczne pieniądze.
NIK ustaliła, że deficyt całego sektora finansów publicznych wyniósł 284 mld zł, czyli 7,3% PKB — najwyższy poziom od 2010 r. i ponad dwukrotnie wyższy od unijnego progu z Maastricht. Ministerstwo Finansów zawyżyło limit wydatków wynikający ze stabilizującej reguły wydatkowej o ponad 84 mld zł. Koszty obsługi długu osiągnęły 98 mld zł rocznie. Polska jest objęta unijną procedurą nadmiernego deficytu, a agencja ratingowa Fitch utrzymuje negatywną perspektywę dla Polski. Mimo tych ustaleń NIK nie rekomendowała nieudzielenia absolutorium.
Wszystkie trzy poprawki PiS — żądające odrzucenia sprawozdania rządu (ZA: 196, PRZECIW: 241), nieudzielenia absolutorium (ZA: 197, PRZECIW: 237) i wykreślenia z uchwały listy instytucji z nieprawidłowościami, w tym Trybunału Konstytucyjnego, IPN, KRS i Akademii Kopernikańskiej (ZA: 176, PRZECIW: 268) — przepadły głosami koalicji rządzącej.
ZA: 240, PRZECIW: 205
Immunitet posła Króla — EPPO może ścigać, aresztu Sejm odmówił
Europejski Prokurator Generalny (EPPO) — unijna prokuratura zajmująca się przestępstwami finansowymi na szkodę budżetu UE — wnioskował o uchylenie immunitetu posłowi Wojciechowi Królowi.
Sejm zgodził się na ściganie karne za oba czyny opisane we wniosku — niemal jednomyślnie i ponad podziałami partyjnymi. Koalicja, PiS i opozycja głosowały razem.
Natomiast wniosek EPPO o wyrażenie zgody na zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie posła przepadł. Koalicja rządząca głosowała masowo przeciwko aresztowi, PiS i Ruch Rozwój Plus — za. Poseł Król zachowuje mandat i swobodę poruszania się; EPPO może prowadzić postępowanie karne i postawić mu zarzuty, ale nie może zastosować aresztu tymczasowego.
ZA (ściganie karne): 436–437, PRZECIW: 2 ZA (areszt): 181, PRZECIW: 251
Podsumowanie
31 lipca był jednym z bogatszych dni legislacyjnych obecnej kadencji: Sejm uchwalił przełomową ustawę antysmogową, regulacje nadzoru nad inwigilacją i podstawy prawne bezpłatnego dziennika szkolnego. We wszystkich trzech kluczowych sprawach koalicja blokowała dalej idące propozycje — nie dała inwigilowanym prawa do informacji, nie zagwarantowała dostępu do eDziennika bez smartfona i udzieliła rządowi pokwitowania mimo zastrzeżeń audytorów.
