poprawki nr 3 i 5
PrzyjętoPunkt porządku obrad
Pkt. 1 Sprawozdanie Komisji o rządowym projekcie ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (druki nr 1627 i 1791)
Wyniki głosowania
Sejm przyjął poprawki nr 3 i 5 do projektu ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych — 221 głosami za, przy 174 wstrzymujących się (niemal cały PiS) i 20 przeciw. Pełny tekst ustawy po poprawkach komisji jest dostępny w druku 1791, jednak z dostarczonych dokumentów nie można jednoznacznie odczytać, jaką konkretną treść miały właśnie te dwie poprawki o numerach 3 i 5.
W skrócie
Ustawa o układach zbiorowych pracy to poważna reforma mająca skończyć z kryzysem negocjacji zbiorowych w Polsce — dziś tylko 13–15% polskich pracowników ma warunki pracy i płacy uregulowane układem zbiorowym (unijny cel to 80%), od 2014 r. nie zawarto ani jednego nowego układu ponadzakładowego. Ustawa tworzy nowy elektroniczny rejestr (KEUZP), daje związkom zawodowym dostęp do finansów pracodawcy podczas negocjacji i zobowiązuje rząd do opracowania planu zwiększenia zasięgu rokowań zbiorowych — wszystko jako realizacja unijnej dyrektywy 2022/2041 o adekwatnych wynagrodzeniach minimalnych i kamienia milowego KPO (oznaczonego jako A54G).
Co się zmienia
- 1Likwidacja starego rejestru układów zbiorowych i zastąpienie go Krajową Ewidencją Układów Zbiorowych Pracy (KEUZP) — prowadzoną elektronicznie przez ministra ds. pracy; układ wchodzi w życie dopiero po prawidłowym wpisie do KEUZP, bez tego nie ma żadnej mocy prawnej (art. 16 i art. 30–34 druku 1791 — po staremu minister sprawdzał treść układu i prowadził papierowy rejestr, teraz system jest automatyczny i publiczny, a legalność treści bada wyłącznie sąd na wniosek)
- 2Pracodawca musi przekazać związkom zawodowym informacje o swojej sytuacji ekonomicznej — w tym dane GUS — w ciągu 14 dni od wniosku; odmowa jest przestępstwem zagrożonym grzywną lub ograniczeniem wolności (art. 12 i art. 38 ust. 1 druku 1791 — w praktyce związki zyskują twarde prawo do wglądu w finanse firmy podczas negocjacji płacowych)
- 3Zewnętrzni przedstawiciele związkowi — osoby niezatrudnione u danego pracodawcy — mają nowe prawo wejścia do zakładu pracy w celu prowadzenia rokowań lub oceny przestrzegania układu; jednocześnie maksymalnie 5 osób, muszą przestrzegać wewnętrznych regulaminów pracodawcy (art. 42 druku 1791 dodający art. 28¹ do ustawy o związkach zawodowych — wcześniej wejście zależało wyłącznie od zgody pracodawcy)
- 4Minister ds. pracy może rozporządzeniem rozszerzyć ponadzakładowy układ zbiorowy na pracodawcę nieobjętego żadnym układem — narzędzie do wyrównywania standardów płacowych w branży i walki z dumpingiem; pracodawca i jego organizacje związkowe muszą być wysłuchani (art. 29 druku 1791)
- 5Pracodawca może wystąpić z ponadzakładowego układu zbiorowego, gdy stosowanie go uniemożliwiałoby dalsze funkcjonowanie firmy z przyczyn ekonomicznych — nowa furtka dla przedsiębiorstw w kryzysie (art. 27 druku 1791 — oświadczenie w formie pisemnej z uzasadnieniem)
- 6Sąd pracy — a nie minister — kontroluje teraz legalność układów zbiorowych; dla układów zakładowych właściwy jest sąd rejonowy, dla ponadzakładowych — Sąd Okręgowy w Warszawie; wniosek może złożyć pracownik, inspektor pracy lub prokurator (art. 22 druku 1791)
- 7Plan Działania na Rzecz Wspierania Rokowań Zbiorowych — minister ds. pracy musiał opracować harmonogram zwiększania zasięgu układów do 31 grudnia 2025 r.; plan przeglądany co 5 lat w Radzie Dialogu Społecznego i zgłaszany Komisji Europejskiej (art. 36–37 druku 1791)
- 8Szef Służby Cywilnej zyskuje prawo zawarcia ponadzakładowego układu zbiorowego dla całego korpusu służby cywilnej w imieniu dyrektorów generalnych urzędów — dotychczas urzędnicy SC byli wyłączeni z układów zakładowych (art. 49 druku 1791 dodający art. 17a do ustawy o służbie cywilnej)
- 9Ustawa nowelizuje Kodeks pracy w kluczowych punktach: uchyla cały Dział XI KP (dotychczasowe przepisy o układach zbiorowych), przebudowuje art. 6720 o pracy zdalnej (prymat układu zbiorowego, 30 dni na porozumienie), zmienia art. 139 o przerywanym czasie pracy (wyłącznie w układzie lub porozumieniu z przedstawicielami) i art. 231a o mniej korzystnych warunkach zatrudnienia (max. 3 lata, wpis do KEUZP) (art. 40 druku 1791)
Kogo dotyczy
Bezpośrednio: ok. 11,998 mln pracowników najemnych i ok. 1,1 mln osób na umowach cywilnoprawnych — szczególnie zatrudnionych u pracodawców, u których działają związki zawodowe. Ponadto: ok. 11 656 aktywnych organizacji związkowych i ich ~1,4 mln członków (m.in. Solidarność, OPZZ, FZZ), 353 organizacje pracodawców (m.in. Konfederacja Lewiatan, Pracodawcy RP, ZRP), pracodawcy prywatni i publiczni w tym spółki Skarbu Państwa, nauczyciele (Karta Nauczyciela), kierowcy zawodowi, urzędnicy służby cywilnej, sądy pracy (nowe kategorie spraw), Państwowa Inspekcja Pracy (nowe uprawnienia oskarżyciela publicznego). Wyłączeni z układów zbiorowych pozostają: sędziowie, prokuratorzy, policjanci, żołnierze, funkcjonariusze ABW, CBA, Straży Granicznej i innych służb mundurowych, a także pracownicy samorządowi zatrudnieni z wyboru i powołania.
Praktyczny wpływ
Pracodawcy będą musieli zgłaszać każdy układ i porozumienie zbiorowe do nowego elektronicznego rejestru KEUZP — układ bez wpisu nie ma żadnej mocy prawnej, a brak zgłoszenia jest przestępstwem. Związki zawodowe zyskują egzekwowalny prawnie dostęp do ksiąg finansowych pracodawcy podczas negocjacji. Pracownicy bez związku zawodowego nie odczują zmiany bezpośrednio, ale jeśli minister rozszerzy układ branżowy na ich pracodawcę, mogą zyskać lepsze warunki bez własnych negocjacji. Koszt uruchomienia systemu KEUZP to 2,8 mln zł w 2026 r. i 0,6 mln zł rocznie do 2035 r. (łącznie 8,8 mln zł z budżetu państwa). Ustawa wchodzi w życie 14 dni po ogłoszeniu, ale sam system KEUZP będzie gotowy dopiero do 2 lat od tej daty — przez ten czas układy są zgłaszane tymczasowo do ministra, który ma 3 miesiące na potwierdzenie.
Powiązane głosowania
13 innych głosowań w tym procesie legislacyjnym
Jak głosowały partie?
Głosy posłów
460 głosów indywidualnych
