głosowanie nad całością projektu.
PrzyjętoPkt. 25 Sprawozdanie Komisji o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1807, 1917 i 1917-A)
Wyniki głosowania
Sejm uchwalił ustawę wzmacniającą nadzór ministra nauki nad kluczowymi instytucjami badawczymi — NCBR, instytutami badawczymi, NAWA, Siecią Łukasiewicz i fundacją Zakłady Kórnickie. Ustawa przeszła stosunkiem głosów 234 do 202, poparta przez koalicję rządzącą (KO, PSL-TD, Lewica, Polska2050) przy sprzeciwie PiS, Konfederacji i Razem.
W skrócie
Ustawa przebudowuje sposób zarządzania polską nauką — minister nauki przejmuje bezpośrednią kontrolę nad powoływaniem i odwoływaniem kadry kierowniczej w głównych instytucjach badawczych. W praktyce oznacza to, że to minister — a nie dyrektorzy tych instytucji — będzie decydował kto zostaje zastępcą dyrektora NCBR czy dyrektorem NAWA. Dodatkowo dyrektorzy wszystkich instytutów badawczych muszą teraz mieć co najmniej stopień doktora i przejść lustrację, czyli udowodnić, że nie współpracowali ze służbami bezpieczeństwa PRL w latach 1944–1990.
Co się zmienia
- 1Minister nauki przejmuje prawo powoływania i odwoływania zastępców Dyrektora NCBR (Narodowe Centrum Badań i Rozwoju — państwowa agencja finansująca badania naukowe i prace rozwojowe) — dotąd należało to do samego Dyrektora; liczba zastępców rośnie z 2 do maksymalnie 3 (art. 1 pkt 3 i 5 druku 1917 — komisja konkursowa powoływana przez ministra, nie przez Dyrektora).
- 2Przebudowa Rady NCBR (ciało doradcze i nadzorcze Centrum): 20 reprezentantów środowisk naukowego i gospodarczo-finansowego (po 5 wybieranych przez środowiska + 5 wskazywanych przez ministra w każdej grupie), kadencja 4-letnia z wymianą połowy składu co 2 lata — max 2 kadencje (art. 1 pkt 7 i 8 druku 1917).
- 3Wymóg zgody Rady NCBR na sprzedaż/rozporządzanie majątkiem Centrum zastąpiony systemem zgody ministerialnej: do 5 mln zł — zgoda ministra, powyżej — Prokuratoria Generalna (urząd prawniczy państwa) (art. 1 pkt 6 druku 1807).
- 4Nowy instrument realizacji zadań NCBR — 'przedsięwzięcie' — obok dotychczasowych programów; konkursy dla projektów międzynarodowych mogą być prowadzone w języku angielskim (art. 1 pkt 14 i 17 druku 1917 — art. 45a nowy w ustawie o NCBR).
- 5Przywrócenie wymogu co najmniej stopnia doktora dla dyrektora instytutu badawczego — cofnięcie złagodzenia z 2023 r., kiedy obniżono wymóg do magistra (art. 3 pkt 5 druku 1917 — zmiana art. 24 ust. 6 ustawy o instytutach badawczych).
- 6Nowy wymóg lustracyjny dla dyrektorów i zastępców dyrektorów instytutów badawczych — muszą złożyć oświadczenie o braku służby lub współpracy z organami bezpieczeństwa PRL w latach 1944–1990 (art. 3 pkt 5 i 6 druku 1917 — odwołanie do art. 2 ustawy lustracyjnej z 18 X 2006 r.).
- 7Nowa możliwość dotacji podmiotowej (dodatkowego finansowania) dla instytutów badawczych: do 5 lat dla nowo tworzonych instytutów z planem rozwoju; do 3 lat dla instytutów w trudnej sytuacji finansowej z planem naprawczym i 5-letnią karencją przed kolejną dotacją (art. 3 pkt 4 druku 1917 — nowe ust. 9a–9f w art. 18 ustawy o instytutach badawczych).
- 8Minister Obrony Narodowej otrzymuje prawo nakładania na nadzorowane przez siebie instytuty badawcze zadań wojskowych i obronnych nawet poza zakresem ich statutu (dokumentu określającego czym instytut się zajmuje) — koszty pokrywa MON (art. 3 pkt 9 druku 1917 — nowy ust. 1c w art. 37 ustawy o instytutach badawczych).
- 9Dyrektor NAWA (Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej — instytucja obsługująca stypendia i wymianę akademicką) powoływany bezpośrednio przez ministra nauki zamiast dotychczasowego trybu przez Prezesa Rady Ministrów (art. 4 druku 1917 — zmiana art. 6 ust. 1 ustawy o NAWA).
- 10W Sieci Badawczej Łukasiewicz (sieć 23 instytutów badawczych) zniesiono kontrakty menedżerskie dla Prezesa, Wiceprezesów i dyrektorów instytutów — jedyną podstawą zatrudnienia będzie powołanie; obowiązkowo muszą podpisać umowy o zakazie konkurencji (art. 5 druku 1917 — uchylenie art. 12 i 22, dodanie art. 11a i 21a ustawy o SBŁ).
- 11W fundacji Zakłady Kórnickie (fundacja zarządzająca majątkiem historycznym w Kórniku) zwiększono liczbę przedstawicieli ministra nauki w Radzie Kuratorów z 1 do 3 oraz ministra rolnictwa z 1 do 2 (art. 2 druku 1807 — zmiana art. 10 ustawy o Zakładach Kórnickich).
Kogo dotyczy
Dyrektorzy i zastępcy dyrektorów ok. 68 instytutów badawczych w Polsce (nowe wymogi kwalifikacyjne i lustracyjne pod groźbą utraty stanowiska); Dyrektor i kadra kierownicza NCBR (zmiana trybu powoływania i odwoływania); Dyrektor NAWA (zmiana organu powołującego); Prezes i Wiceprezesi Centrum Łukasiewicz oraz dyrektorzy 23 instytutów Sieci (wygaśnięcie kontraktów menedżerskich, nowe warunki zatrudnienia); Rada Kuratorów fundacji Zakłady Kórnickie (zmiana składu); środowiska naukowe i gospodarcze kandydujące do Rady NCBR; wnioskodawcy projektów badawczych finansowanych przez NCBR (nowy instrument 'przedsięwzięcia', możliwość angielskojęzycznych konkursów); 10 instytutów badawczych nadzorowanych przez Ministra Obrony Narodowej (nowe zadania wojskowe poza statutem).
Praktyczny wpływ
Dyrektorzy i zastępcy dyrektorów instytutów badawczych niespełniający nowych wymogów mają 14 dni na złożenie stosownych oświadczeń — brak dokumentu oznacza automatyczną utratę stanowiska z mocy prawa. Osoby powiązane ze służbami PRL mają najwyżej 30 dni na odejście. Dyrektorzy bez stopnia doktora mają rok (w wyjątkowych przypadkach — 3 lata) na uregulowanie kwalifikacji. W Sieci Łukasiewicz dotychczasowe kontrakty menedżerskie wygasają z dniem wejścia ustawy, a nowe warunki wynagrodzenia i umowy o zakazie konkurencji muszą zostać podpisane w ciągu 14 dni od jej ogłoszenia.
Kontrowersje
Klub PiS złożył formalny wniosek o odrzucenie całej ustawy w drugim czytaniu — wniosek przepadł (druk 1917-A). Senat zakwestionował zwiększenie liczby przedstawicieli ministrów w Radzie Kuratorów Zakładów Kórnickich, uznając to za sprzeczne z przedwojenną tradycją fundacji i wolą jej fundatorów — Senat wprowadził poprawkę przywracającą poprzednią liczbę przedstawicieli rządu (poprawka nr 2 Senatu, druk 2071). Senat podniósł też wątpliwości konstytucyjne co do przepisu dającego dyrektorom instytutów badawczych różny czas na uzyskanie stopnia doktora w zależności od tego, który minister sprawuje nadzór nad ich instytutem — Senat uznał to za naruszenie zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji) i prawa do służby publicznej na jednakowych zasadach (art. 60 Konstytucji) i ujednolicił okres do 3 lat dla wszystkich (poprawka nr 9).
Powiązane głosowania
6 innych głosowań w tym procesie legislacyjnym
Jak głosowały partie?
Głosy posłów
460 głosów indywidualnych
