wniosek o odrzucenie projektu w pierwszym czytaniu.
OdrzuconoPkt. 4 Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zadośćuczynieniu ofiarom i rodzinom ofiar przestępstw popełnionych na tle narodowościowym, religijnym lub rasowym w latach 1945-1946 (druk nr 2030)
Wyniki głosowania
Sejm odrzucił wniosek o odrzucenie projektu ustawy już na starcie (224 głosy przeciw odrzuceniu wobec 209 za), co oznacza że projekt trafi do dalszych prac w komisji. Ustawa przyznałaby jednorazowe 50 000 zł ofiarom lub rodzinom ofiar zbrodni popełnionych przez antykomunistyczne oddziały zbrojne na tle etnicznym, religijnym lub rasowym w latach 1945–1946.
Analiza
08 marca 2026, 07:38
W skrócie
W latach 1945–1946 niektóre oddziały antykomunistycznego podziemia zbrojnego (tzw. żołnierze wyklęci) mordowały ludność cywilną z powodów narodowościowych lub religijnych — np. oddział Romualda Rajsa „Burego" dokonał rzezi białoruskiej ludności prawosławnej na Podlasiu, którą IPN zakwalifikował jako ludobójstwo. Ta ustawa ma przyznać jednorazową wypłatę 50 000 zł ocalałym ofiarom i bliskim rodzinom zamordowanych — ale wyłącznie w przypadkach potwierdzonych prawomocnie zakończonym śledztwem IPN. Wniosek PiS o odrzucenie projektu już na pierwszym czytaniu przepadł, więc prace legislacyjne toczą się dalej.
Co nie weszło w życie
- 1Jednorazowe świadczenie pieniężne w wysokości 50 000 zł dla ofiar lub rodzin ofiar (art. 2 druku 2030 — ofiara lub jej małżonek, dzieci, rodzice mogą ubiegać się o wypłatę)
- 2Warunkiem jest prawomocnie zakończone śledztwo IPN potwierdzające przestępstwo na tle narodowościowym, religijnym lub rasowym (art. 1 ust. 1 druku 2030 — bez wyroku śledztwa IPN wniosek jest nieskuteczny)
- 3Wniosek można złożyć w ciągu 10 lat od wejścia ustawy w życie lub 10 lat od zakończenia śledztwa IPN — zależnie od tego, co nastąpi później (art. 3 ust. 1 druku 2030 — długi termin ma dać szansę rodzinom, które dopiero czekają na zakończenie dochodzenia)
- 4Decyzje wydaje Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych; od odmowy przysługuje skarga do sądu administracyjnego rozpatrywana w 30 dni (art. 4 i art. 5 druku 2030 — uproszczona ścieżka bez odwołania administracyjnego, bezpośrednio do sądu)
- 5Wypłata zwolniona z podatku dochodowego i nie wlicza się do dochodu przy obliczaniu prawa do pomocy społecznej ani świadczeń rodzinnych (art. 8 i art. 10 druku 2030 — 50 000 zł nie pozbawi nikogo zasiłku ani 500+)
- 6Ofiary i rodziny ofiar uzyskają status równorzędny z osobami represjonowanymi w rozumieniu ustawy kombatanckiej (art. 9 druku 2030 — rozszerzenie katalogu osób objętych ustawą z 1991 r. o kombatantach, co otwiera dostęp do dodatkowych uprawnień np. ulg)
Kogo dotyczy
Bezpośrednio: ocalałe ofiary oraz żyjący małżonkowie, dzieci i rodzice zamordowanych — przede wszystkim z białoruskiej społeczności prawosławnej z Podlasia i innych regionów wschodnich, gdzie działały oddziały takie jak oddział „Burego". Szacowana liczba uprawnionych: maksymalnie ok. 100 osób. Pośrednio: Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który obsłuży wnioski i wypłaty.
Praktyczny wpływ
Łączny koszt dla budżetu państwa szacowany na maksymalnie 5 mln zł — kwota jednorazowa, bez trwałego obciążenia budżetu w kolejnych latach. Świadczenie nie odbiera żadnych dotychczasowych świadczeń społecznych — osoba otrzymująca 50 000 zł nie traci zasiłku, renty ani prawa do pomocy społecznej.
Kontrowersje
Ustawa jest politycznie kontrowersyjna, bo bezpośrednio uderza w narrację o „żołnierzach wyklętych" — antykomunistycznym podziemiu gloryfikowanym przez PiS. Oddział „Burego", który IPN uznał za sprawcę ludobójstwa na białoruskiej ludności prawosławnej, był wcześniej oficjalnie uhonorowany przez państwo, a jego dowódca rehabilitowany sądownie (rodzinie przyznano odszkodowanie). Projekt Lewicy zmusza de facto państwo do wypłacenia rekompensat ofiarom tych samych oddziałów. PiS i Konfederacja głosowały za odrzuceniem projektu; koalicja rządząca (KO, Lewica, Polska 2050, większość PSL) zagłosowała za kontynuowaniem prac. Spór dotyka fundamentalnego pytania: czy można jednocześnie czcić „żołnierzy wyklętych" i odszkodowywać ofiary ich zbrodni?
Powiązane głosowania
1 inne głosowanie w tym procesie legislacyjnym
Jak głosowały partie?
Głosy posłów
460 głosów indywidualnych