głosowanie nad całością projektu.
PrzyjętoPunkt porządku obrad
Pkt. 22 Sprawozdanie Komisji o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o służbie zagranicznej oraz ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (druki nr 753 i 770)
Wyniki głosowania
Sejm 8 listopada 2024 r. przegłosował w całości rządowy projekt ustawy (druki nr 753 i 770) zmieniający ustawę o służbie zagranicznej oraz ustawę antykorupcyjną o ograniczeniu działalności gospodarczej osób pełniących funkcje publiczne — 242 głosy za, 205 przeciw. Ustawa ma wejść w życie 1 stycznia 2025 r. i przechodzi dalej w procesie legislacyjnym.
W skrócie
Ustawa z 2021 r. o służbie zagranicznej nie zadziałała jak trzeba — dyplomaci od lat pracowali na starych, przejściowych zasadach z 2001 r. Rząd chce to naprawić: uporządkować stopnie dyplomatyczne, awanse, wynagrodzenia i świadczenia za granicą (mieszkanie, leczenie, szkoła dla dzieci, dodatki w niebezpiecznych krajach), podnieść wymagania wobec kandydatów (m.in. biegły angielski) oraz kazać szefom służby zagranicznej i dyplomatom składać oświadczenia majątkowe. Od 2025 r. bazowy dodatek zagraniczny dla USA wyniesie 738 USD, a koszt reformy to ok. 70,7 mln zł w pierwszym roku.
Co się zmienia
- 1Wprowadzono 9 stopni dyplomatycznych, od attaché do ambasadora tytularnego (najwyższy stopień zawodowy), z jasnymi zasadami nadawania i awansu co 2–3 lata (art. 1 pkt 5–8 druku 753 — nowe brzmienie art. 28–30 ustawy o służbie zagranicznej, czyli przepisów o hierarchii i awansie w korpusie dyplomatycznym)
- 2Przed awansem na radcę lub wyżej obowiązkowa jest wyższa kwalifikacja dyplomatyczna — egzamin pisemny, ocena predyspozycji kierowniczych, badania i rozmowa, raz w roku (art. 1 pkt 8, nowy art. 30a — przepis o corocznym egzaminie awansowym dla dyplomatów)
- 3Stosunek pracy w służbie zagranicznej wygasa w dniu 65. urodzin, ale można poprosić o przedłużenie; od odmowy dyrektora generalnego można odwołać się do sądu pracy (art. 1 pkt 1, art. 4 — przepis o automatycznym zakończeniu pracy po 65 latach z możliwością przedłużenia)
- 4Zlikwidowano wymóg posiadania wyłącznie polskiego obywatelstwa — skreślono słowo „wyłącznie” w przepisach o powołaniach (art. 1 pkt 3 — zmiana art. 11, 14, 18 i 31, czyli przepisów o wymogach wstępu do służby zagranicznej)
- 5Wynagrodzenia dyplomatów zrównano ze służbą cywilną plus dodatek służby zagranicznej według stopnia (mnożniki od 0,47 dla attaché do 2,05 dla ambasadora tytularnego); dodatek zagraniczny liczony od kwoty bazowej państwa wg wskaźników ONZ, z waloryzacją od kwietnia (art. 1 pkt 20–21, art. 50–51 — przepisy o pensjach i dodatkach za pracę za granicą)
- 6Od 1 stycznia 2025 r. bazowy dodatek zagraniczny dla USA wynosi 738 USD; kwoty dla innych krajów ogłasza minister MSZ w Monitorze Polskim (art. 7 druku 753 — przepis przejściowy ustalający punkt wyjścia dla dodatków zagranicznych)
- 7Ustawowo zapisano pakiet świadczeń za granicą: koszty przesiedlenia, mieszkanie służbowe, zwrot leczenia (np. 100% hospitalizacji, 70% stomatologii), opłaty za szkołę dziecka, podróż urlopowa do kraju co 2 lata (art. 1 pkt 24, art. 53a–53h — nowy katalog świadczeń dla dyplomatów i rodzin w placówkach zagranicznych)
- 8W placówkach o podwyższonym zagrożeniu (np. Liban, Ukraina, Rosja, Iran) — dodatkowy urlop 5–10 dni co pół roku, pokrycie podróży urlopowej i dodatek specjalny 50–200% kwoty bazowej służby cywilnej (art. 1 pkt 24, art. 53i — przepis o rekompensacie za służbę w niebezpiecznych krajach)
- 9Kandydaci na aplikację dyplomatyczno-konsularną muszą biegle znać angielski; aplikacja, seminarium i egzamin przeszły reformę (art. 1 pkt 13–18, art. 43–46 — przepisy o naborze i szkoleniu przyszłych dyplomatów)
- 10Szef Służby Zagranicznej, pełnomocni przedstawiciele RP, dyplomaci zawodowi i delegowani oraz pracownicy zagraniczni z nadanym stopniem muszą składać oświadczenia majątkowe do 31 marca 2025 r. (art. 2 i art. 9 druku 753 — nowy art. 10 ust. 2a ustawy antykorupcyjnej o obowiązku ujawniania majątku)
- 11Koszty reformy w latach 2025–2034: 1382 mln zł z części budżetowej 45 (sprawy zagraniczne) i 14,2 mln zł z części 20 (gospodarka, 4 placówki); w 2025 r. odpowiednio 70,7 mln zł i 1,2 mln zł (art. 10 druku 753 — przepis finansowy limitujący wydatki państwa na reformę)
Kogo dotyczy
Ok. 3558 członków służby zagranicznej (dyplomaci zawodowi, delegowani, pracownicy zagraniczni), aplikanci i uczestnicy seminarium dyplomatyczno-konsularnego, kierownicy placówek zagranicznych (ambasadorzy, konsulowie), Szef Służby Zagranicznej i dyrektor generalny MSZ, rodziny dyplomatów przesiedlające się za granicę (ok. 850 małoletnich dzieci), ok. 164 pracowników w placówkach o podwyższonym zagrożeniu (Liban, Ukraina, Rosja, Palestyna, Iran, Izrael), dyplomaci kończący 65 lat, kandydaci do służby zagranicznej, Agencja Wywiadu (opinie o stopniach zagrożenia placówek), sądy pracy (odwołania od odmowy przedłużenia pracy), budżet państwa (części 45 i 20).
Praktyczny wpływ
MSZ liczy, że za 5 lat 75% dyplomatów w centrali (obecnie 51%) i 55% w placówkach (obecnie 42%) będzie miało status dyplomaty zawodowego — czyli bardziej profesjonalny, przewidywalny korpus. Dyplomaci, którym nowy dodatek wyszedłby niższy niż dotychczasowy, zachowają dotychczasową wysokość (art. 6 — klauzula ochronna wynagrodzeń). Osoby, które przed wejściem ustawy złożyły wniosek o przedłużenie pracy po 65 latach i nie dostały odpowiedzi, mają 2 miesiące na ponowne złożenie dokumentów (art. 3 — przepis przejściowy). Koszty są wyraźnie niższe niż pełne wdrożenie ustawy z 2021 r. (szacunkowo min. 170 mln zł rocznie vs ok. 70,7 mln zł w 2025 r.).
Jak głosowały partie?
Głosy posłów
460 głosów indywidualnych